ساییدگی مفصل زانو یا آرتروز، شایع ترین نوع آرتریت است که در آن غضروف مفصل به تدریج از بین میرود. در شروع این بیماری درد کمتری را حس خواهیم کرد اما با مرور زمان و تشدید این درد، میتواند، ما را در انجام کارهای روزمرهمان عقب بیاندازد. شناخت علائم و علل بروز آن میتواند به ما در پیشگیری و درمان این بیماری کمک کند. با کمک دکتر فردیس وثوقی جراح و متخصص ارتوپدی و فلوشیپ فوق تخصص زانو به بررسی این موضوع میپردازیم.
ساییدگی مفصل زانو چیست؟
در ساییدگی مفصل زانو، این مفصل به تدریج، باریک و نازک، استخوانها به هم ساییده، درد، تورم و محدودیت در حرکت ایجاد میشود. این بیماری، معمولا در اثر افزایش وزن و سن ایجاد میشود. در حالت طبیعی غضروف باعث لغزندگی بین استخوان و کشکک و در نهایت ایجاد حرکت عادی در فرد میشود، زمانی که غضروف سایش پیدا کند، لغزندگی کاهش و استخوان نیز دچار ساییدگی میشود.
علل بروز ساییدگی مفصل زانو چه چیزهایی میتواند باشد؟
عوامل مختلفی میتواند روی ساییدگی مفصل زانو اثر بگذارد. ما در اینجا به بررسی چند مورد از آنها می پردازیم.
- شغل یا ورزشهایی با ایجاد فشار بر زانو: مشاغلی مانند کشاورزان، بناها، کارگران و … و همینطور ورزشهایی که نیاز به خم شدن مکرر زانو، بلند کردن وزنههای سنگین و پرشهای زیاد دارند به تدریج میتوانند، باعث ساییدگی مفصل زانو شوند.
- شکستگی یا در رفتگی زانو در گذشته: وقتی مفصل دچار آسیبهای شدید، مانند شکستگی یا دررفتگی شود، ممکن است به درستی این آسیب ترمیم نشود، در این صورت فشارهای غیر طبیعی روی غضروف مفصلی زیاد شده و باعث ساییدگی و از بین رفتن تدریجی آن میشود.
- جنسیت: در خانمها، معمولا این اتفاق رایج تر خواهد بود، زیرا خانمها پس از یائسگی، به دلیل کاهش هورمون استروژن، تخریب غضروف سریعتر اتفاق میافتد.
- عدم تحرک کافی: در صورت بی تحرک بودن، خون رسانی به بافت غضروف کم خواهد شد در نتیجه عضلات ضعیف، مفصل خشک، سفت و فشارها روی غضروف متمرکز خواهد شد. این اتفاق باعث ساییدگی و تخریب بافت غضروف و در ادامه مفصل میشود.
- دیابت و بیماریهای متابولیک: بیماریهای مثل دیابت، کلسترول بالا و مقاومت به انسولین، باعث افزایش التهاب و در نتیجه درد و تورم در بدن خواهد شد و در این صورت میتواند روی بافتهای مفصلی و غضروفی تاثیر گذاشته و آنها را با سرعت بیشتری تخریب کند.
علائم و نشانههای ساییدگی زانو شامل چه چیزهایی است؟
مهم ترین علائم ساییدگی زانو عبارتند از:
تورم اطراف زانو:
ادم یا التهاب زانو به دلیل التهاب مفصل یا تجمع مایعات درون مفصل زانو به وجود خواهد آمد. تورم معمولا همراه با احساس گرما و فشار خواهد بود.
محدودیت در حرکت زانو:
ممکن است بیمار، نتواند به راحتی زانو خود را خم و راست کند و این اتفاق به مرور زمان، شدیدتر خواهد شد.
احساس خالی کردن و ناپایداری در زانو:
در هنگام راه رفتن، به علت ایجاد ضعف، ممکن است باعث خالی شدن ناگهانی زانو شود.
ضعف عضلات اطراف زانو:
در اطراف زانو، عضله چهار سر ران که مسئول صاف کردن زانو و عضلات همسترینگ که مسئول خم کردن زانو و کمک به کنترل حرکت در زمان دویدن است در هنگام ایجاد ضعف روی این عضلات، فشار بیشتری روی مفصل اعمال شده و باعث میشود، زانو نتواند خود را به طور کامل کنترل کند و احتمال ایجاد آسیب افزایش مییابد.
احساس قفل شدن یا گیر کردن در زانو:
معمولا به دلیل وجود تکههای غضروف شکسته شده یا منیسک پاره شده در مفصل، هنگام خم یا باز شدن به طور ناگهانی قفل یا گیر میکند.
ساییدگی زانو چگونه قابل تشخیص است؟
به صورت کلی، قطعا نمیتوان با در نظر داشتن یک سری علائم، تصمیم قاطعانهای برای وجود این بیماری گرفت. برای اطمینان کامل، باید به پزشک مراجعه کرده و با بررسی پزشک به نتیجه درستی رسید. در ادامه به بررسی انواع تشخیص ساییدگی زانو میپردازیم.
- گرفتن شرح حال بیمار و معاینه فیزیکی: پزشک راجب، سابقه پزشکی، علائم و همینطور فعالیتهای روزمره، سوالاتی میپرسد که با بررسی اینها و معاینه فیزیکی، میتواند نظرات اولیهای را به بیمار ارائه دهد.
- رادیوگرافی ساده یا X-ray: در این نوع تصویربرداری، از حالتهای مختلف زانو، ایستاده، خم شده و نمای جانبی آن عکس تهیه خواهد شد. در این عکسهای گرفته شده، میتوانیم، عواملی مانند وجود خارهای استخوانی، تغییر شکل استخوانها و کاهش فاصله بین استخوانها را مشاهده نماییم.
- تصویربرداری با MRI: در زمانی که عکس عادی یا X-ray برای پزشک کافی نباشد یا پزشک را مشکوک به بیماری دیگری گرداند، این نوع عکسبرداری را توصیه خواهد کرد. این نوع از عکسبرداری شامل اطلاعات دقیق تری بوده و به تصمیم درست پزشک کمک میکند.
- سونوگرافی ران: سونوگرافی از ران برای فهمیدن مواردی مثل میزان مایع مفصلی، التهاب پرده سینوویال، پارگی آسیب رباطهای سطحی وتاندونها استفاده میشود.
روشهای درمان ساییدگی زانو
این روشها شامل درمانهای غیر جراحی و جراحی میشود. در ادامه این روش ها را توضیح می دهیم.
روش غیرجراحی درمان ساییدگی زانو
در درمان غیر جراحی آن که در مراحل خفیف تا متوسط خواهد بود، میتواند شامل کاهش وزن، ورزش منظم و سبک، اجتناب از فعالیتهای سنگین، داروها و فیزیوتراپی باشد. هرچند که متناسب با شرایط بیمار و دستور پزشک میتواند در انجام ای نکارها شرایط متفاوتی ایجاد گردد.
روش جراحی ساییدگی زانو
اما در درمان جراحی که از متوسط تا شدید میتواند باشد، شامل موارد زیر میباشد:
آرتروسکوپی زانو:
در روش آرتروسکوپی زانو، با ورود دوربین به داخل مفصل، میتواند باعث برداشتن قطعات آزاد غضروف، صاف کردن سطح ناصاف و … را انجام داد. بیشتر برای افرادی با آسیب موضعی یا ترکیبی انجام می شود.
استئوتومی زانو:
در این روش جراح، با برش استخوان ران یا ساق برای تغییر راستای زانو استفاده میکند. این روش، مناسب برای افرادی با ساییدگی یک طرف زانو که باعث کاهش فشار روی ناحیه درگیر است، خواهد بود.
تعویض مفصل زانو:
با این روش، جراح با جایگزین کردن سطح مفصلی آسیب دیده با قطعات فلزی و پلاستیکی، باعث بهبود در حرکت میشود. عمر مفصل مصنوعی، حدود 15 تا 20 سال خواهد بود.
نتیجهگیری
توجه داشته باشید که ساییدگی مفصل زانو یه بیماری پیشرونده است، در نتیجه میتوانیم با پیشگیری و درمانهای غیر جراحی به موقع از تشدید آن جلوگیری کرده و باعث ایجاد بهبود در آن شوید. توجه داشته باشید که مشورت با پزشک متخصص برای رسیدن به بهترین نتیجه ضروری خواهد بود.
سوالات متداول
آیا صدای زانو نشانه ساییدگی است؟
لزوما نمیتواند به این معنی باشد، ممکن است طبیعی یا ناشی از ساییدگی و موارد دیگر ایجاد گردد.
آیا استفاده از زانوبند موثر خواهد بود؟
در بعضی مواقع بله، زانوبند باعث حمایت از مفصل، فشار به آن را کاهش و در نتیجه درد را کمتر میکند.
آیا مصرف مکمل مفید است؟
مصرف مکمل در صورت نیاز و با دستور پزشک، میتواند مفید واقع شود.
